Onderzoek bij chimpansees.

Foto 1. Drie chimpansees.

Chimpansees zijn zeer waardevol voor de verschillende terreinen van de wetenschap. Een chimpansee genaamd Ham ging de mens voor in de ruimte. Ham werd op 31 januari 1961 door de Amerikanen de ruimte in geschoten. (Zie Foto 2.) Chimpansees hebben ook de weg bereid voor astronauten doordat ze werden gebruikt bij experimenten die waren opgezet om de geestelijke en lichamelijke uitwerking te bestuderen van gewichtloosheid, gedeeltelijke luchtledigheid en extreme hitte en koude.

Foto 2. De chimpansee Ham vlak voor zijn lancering. Ham overleefde de ruimtevlucht.

Uitgebreide studies van de manier waarop chimpansees in de mensenwereld reageren, hebben veel over hun geaardheid en veelzijdigheid onthuld. In Nederland voerde de bioloog en primatoloog Frans de Waal bijvoorbeeld een zesjarige studie uit naar de chimpanseekolonie van Burgers’Zoo in Arnhem, voordat hij naar de Verenigde Staten verhuisde. Niettemin is de chimpansee tussen de mensen evenzeer uit zijn element als een mens in de wereld van de chimpansee. Onderzoekers beseffen daarom dat men chimpansees pas volledig zal gaan begrijpen als de onderzoekingen in het wild plaatsvinden.
Mogelijk vond de eerste poging daartoe gedurende het laatste deel van de 19de eeuw plaats. Zoöloog R. L. Garner ging uitgerust met een enorme kooi de natuur in. Alleen was de kooi niet voor de apen die hij hoopte te bestuderen; ze was voor hem! Veilig opgesloten in zijn kooi, observeerde hij de dieren wanneer ze voorbijgingen. Ondanks zijn beperkte bevindingen was dit niettemin een poging om de apen in hun natuurlijke woongebied te bestuderen.
Hoewel er in 1930 een ander klein onderzoek werd verricht, startten verdere veldstudies pas in de jaren ’60. Dr. Jane Goodall, een zoöloge die in het westen van Tanzania opereerde, zat niet in een kooi. Het was haar bedoeling de chimpansees heel dicht te naderen en van heel nabij te observeren en door hen geaccepteerd te worden. Het was echter niet gemakkelijk. In het begin vluchtten ze van haar weg zodra zij zich vertoonde, maar haar geduld en volharding werden beloond en binnen een jaar zat zij tussen hen in.

Foto 3. De chimpansee steekt een takje in het nest van de termieten om die er uit te vissen.

De filmmaker Hugo van Lawick kreeg in 1959 van National Geographic de opdracht Jane Goodalls onderzoek vast te leggen nadat ze de belangrijke ontdekking deed dat chimpansees in staat zijn ‘gereedschap’ te maken en te gebruiken. (Ze maakten gebruik van een takje dat ze van bladeren ontdeden om daarmee vervolgens termieten uit hun ondergrondse nest te vissen en die op te eten. Zie Foto 3.) Voor die tijd meende men namelijk dat alleen mensen gereedschappen gebruikten en het nieuws stond met grote koppen in de kranten.
https://www.youtube.com/watch?time_continue=34&v=rcL4jnGTL1U

Goodall moest in het begin niets hebben van Hugo van Lawick . Ze vond hem maar een ‘indringer’ in haar kamp, maar het was de enige manier om haar onderzoek te financieren. Toch werden de twee verliefd en ze trouwden in 1964 met elkaar. Ze kregen een zoon met de roepnaam Grub die grotendeels in Tanzania opgroeide. Maar Grub moest wel in een soort grote kooi spelen, want chimpansees vallen elkaar soms aan en eten ook vlees, zo ontdekte Goodall al eerder. Nadat National Geographic niet langer betaalde voor verdere opnamen kozen Goodall en Lawick beiden voor hun eigen werk en gingen ze gescheiden leven: zij in Gombe, hij op de Serengeti. Na tien jaar huwelijk waren de echtelieden teveel uit elkaar gegroeid en in 1974 scheiden zij.
Gedurende de daaropvolgende decennia bleef Dr. Goodall nog veel leren over zowel het gedrag van chimpansees, alsook hun gezins- en sociale structuur. Chimpansees hebben bijvoorbeeld ook boeiende omgangsvormen. Als ze elkaar een tijdje niet hebben gezien, kan het gebeuren dat er een begroeting volgt waarbij ze elkaar kussen en de hand drukken. Ook verzorgen ze elkaar door klitten en luizen uit de vacht te verwijderen. Maar de contacten tussen chimpansees zijn helaas niet altijd zo vredig! Soms wordt een chimpansee door de andere chimpansees gedood en opgegeten.

Lijken ze op mensen?
Men heeft deze apen in gevangenschap veel kunstjes kunnen leren. Men heeft chimpansees getraind om in bars te werken, waar ze een drankje kunnen inschenken en naar de klanten brengen. Ze kunnen eten en drinken aan een tafel, kleren aantrekken, de vloer vegen en borden wassen. Men heeft zelfs primitieve schilderijen van chimpansee-„kunstenaars” verkocht. Ze rijden op fietsen en motorfietsen. Het is echter onjuist te concluderen dat een chimpansee haast menselijk is. Net als een heleboel andere dieren reageert de chimpansee op zijn omgeving. Hij neemt waar dat bepaalde handelingen bepaalde resultaten tot gevolg hebben. Door herhaling kan hem worden geleerd dat hij door het verrichten van zekere handelingen volgens een vaste regel bepaalde resultaten verkrijgt. De chimpansee kan zo verschillende routinekarweitjes leren verrichten. Maar hij kan niet redeneren zoals een mens. En hij kan niet onderscheiden volgens welke principes iets werkt en dat inzicht vervolgens toepassen op andere terreinen van activiteit. En hij kan zeer zeker geen morele maatstaven toepassen. Jane Goodall noemt ook een opvallend verschil als zij zegt: “de enige manier waarop wij verschillen van de chimpansees of andere levende wezens, is onze geavanceerde spreektaal, een taal waarmee we onze kinderen kunnen vertellen over de dingen die er niet zijn. We kunnen praten over het verre verleden, de verre toekomst plannen, ideeën met elkaar bespreken, zodat ideeën voortkomen uit de verzamelde wijsheid van een groep. We doen dat door met elkaar te praten, we kunnen het met video doen, we kunnen het met teksten”.

Foto 4. Jane Goodall (84 jaar) reist de hele wereld af om haar boodschap bekend te maken.

Jane Goodall (Zie Foto 4) reist tegenwoordig 300 dagen in het jaar. Haar doel is nu om mensen duidelijk te maken dat zij als beheerders* goed moeten zorgen voor de natuur, de chimpansees moeten beschermen, onze aarde niet moeten ontbossen en de lucht en het drinkwater niet moeten vergiftigen. Dat is de strekking van haar TED-toespraak die je hieronder kunt bekijken en beluisteren:
https://www.ted.com/talks/jane_goodall_on_what_separates_us_from_the_apes?language=nl#t-1628044

* Nadat God alle dieren had geschapen vertrouwde hij de eerste mensen ook het beheer over de dieren toe met de woorden: “.. en heb het gezag over de vissen in de zee, de vliegende dieren in de lucht en alle dieren die zich op de aarde bewegen.” – Genesis 1:28b

Over gervanpoelgeest

gepensioneerd constructeur, natuurliefhebber
Dit bericht werd geplaatst in Aarde, Landdieren, Natuur, Ruimtevaart, Video, Wetenschap, zoogdieren en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.