De libel: een vliegend juweel.

Wanneer ik langs een rivier of een plas wandel, kijk ik steevast of ik een van mijn favoriete juwelen zie, dat rood, blauw of groen kan zijn. Soms ontdek ik er een dat bewegingloos op een blad ligt, dan weer zie ik er een boven het water hangen of heen en weer schieten. Het juweel dat ik zoek is de libel.
Ik begon me af te vragen hoe libellen met zo’n ogenschijnlijk gemak muggen uit de lucht kunnen plukken. Persoonlijk lukt het me nauwelijks om een grote vlieg dood te meppen die prinsheerlijk op de keukenmuur zit. ’Wat’, zo vroeg ik me af, ’heeft een libel dat ik niet heb?’ Twee dingen: volmaakte beheersing van de vliegkunst en ogen die een nachtwaker groen van jaloezie zouden maken.

Foto 1  De libel heeft twee paar vleugels.

Foto 1 De libel heeft twee paar vleugels.


De vlucht van de libel
Een libel als helikopter betitelen is feitelijk een denigrerende vergelijking. Hun luchtacrobatiek is zo snel dat het soms onmogelijk is die met het oog te volgen. Met korte sprints kunnen sommige soorten een topsnelheid van zo’n 95 kilometer per uur bereiken. Ze kunnen ook in de lucht blijven hangen of van het ene ogenblik op het andere achterwaarts, voorwaarts of zijwaarts vliegen. Bovendien, zo hebben geleerden berekend, moet een libel wanneer ze een scherpe wending in de lucht maakt, een kracht van wel 2,5 G trotseren.
Libellen hebben twee paar flexibele, kantachtige vleugels.(Zie Foto 1) Hoewel deze vleugels teer lijken, kunnen ze wel veertigmaal per seconde op en neer bewegen en zullen ze, als ze klappen oplopen, slechts minimaal beschadigd raken. De bioloog Robin J. Wootton beschrijft ze als „meesterwerkjes van ingenieus ontwerp”.
„Hoe beter wij het functioneren van insectenvleugels begrijpen,” vervolgt hij, „des te verfijnder en schitterender blijkt hun ontwerp te zijn. . . . Zo ze al technische parallellen hebben, zijn het er weinig.” Het behoeft ons niet te verbazen dat de vliegtechnieken van de libel momenteel bestudeerd worden door luchtvaarttechnici.
Een kop vol ogen
De vlucht van de libel mag dan bijzonder zijn, haar gezichtsvermogen doet daar niet voor onder. Twee enorme samengestelde ogen beslaan bijna de hele kop van de libel. Elk van deze ogen telt wel 30.000 hexagonale eenheden die net minuscule oogjes binnen een oog zijn, daar elk ervan een afzonderlijk beeld aan de hersenen doorgeeft. Dat wil echter niet zeggen dat een libel op een en hetzelfde moment duizenden verschillende beelden ziet. In plaats van een compleet beeld te zien, zoals wij, neemt ze bewegingen, patronen, contrasten en vormen waar.
(Zie Foto 2)
Foto 2. De libel heeft bijzondere ogen om de bewegingen van hun vliegende prooi te detecteren.

Foto 2. De libel heeft bijzondere ogen om de bewegingen van hun vliegende prooi te detecteren.


Al die beelden moeten geanalyseerd worden. Tachtig procent van de hersenen van een libel wordt dan ook gebruikt voor het verwerken van visuele informatie. Weinig optische systemen zijn zo gevoelig — een libel kan een mug op een afstand van zo’n twintig meter ontwaren. Zelfs in het schemerdonker, wanneer het licht zo flauw is dat een menselijke waarnemer nauwelijks kleine vliegjes kan ontdekken, vangen tropische libellen ze met gemak.
De snelle, flitsende vlucht van een libel door de vegetatie aan een rivieroever vergt honderden uiterst snelle beslissingen. Ze kan deze formidabele taak aan omdat ze wel honderd verschillende beelden per seconde kan zien, ruim vijfmaal zoveel als wij. Een film, die 24 beelden per seconde projecteert, zou een libel dan ook een reeks stilstaande foto’s toeschijnen.
Een verandering van levensstijl
Wanneer het leven van een libel een aanvang neemt, wijst niets erop dat ze uiteindelijk zo’n aantrekkelijke hoogvlieger zal worden. Na het eitje verlaten te hebben, blijft de larve min of meer onbeweeglijk in een plas of een beek, klaar om elk voedsel dat binnen haar bereik komt te grijpen. Veel vervellingen later — verscheidene maanden of zelfs jaren in het geval van enkele soorten — klimt de larve op een rietstengel. Daar doet zich een buitengewone metamorfose voor. U kunt dit hieronder zelf bekijken in de vijf minuten durende video Dragonfly Metamorphosis


De huid splijt langs het borststuk open, waarna er een volledig gevormde libel uit kruipt. Net als een vlinder moet de pas te voorschijn gekomen volwassen libel enkele uren wachten voordat haar vleugels stevig worden en er een nieuw leven begint. Binnen enkele dagen stelt haar instinctieve wijsheid haar in staat met succes op jacht te gaan en de fijne kneepjes van het vliegen meester te worden.
Al gauw wordt de jonge libel een expert in het vliegend vangen van vliegen en muggen. Met het dagelijks verslinden van haar eigen gewicht aan insecten is ze van onschatbaar nut. Om zich van een betrouwbare voedselaanvoer te verzekeren, bakenen veel mannelijke libellen een klein territorium af, waar ze angstvallig patrouilleren.
Sommige soorten libellen jagen op bladluizen of torren, andere vangen kikkertjes, en één tropische waterjuffer voedt zich zelfs met spinnen. Ze blijft rondhangen bij het web van een grote wielspin en grijpt de kleinere spinnetjes die het web aandoen om brokjes voedsel op te ruimen die de eigenares van het web laat liggen.
Hoe ontstaan?
’Hoe zou’, vroeg ik me af, ’een van de meest complexe vliegmechanismen die de mens kent, zo maar verschenen kunnen zijn, volkomen ontwikkeld?’ „Er zijn geen fossielen van insecten die overgangsvormen zijn tussen het vleugelloze en het gevleugelde stadium”, geeft het boek Alien Empire — An Exploration of the Lives of Insects toe. Het is duidelijk dat libellen het werk zijn van een intelligente Meesterontwerper.
Bron: Ontwaakt 22 juni 1997 “Juwelen van de rivieroever”

Foto 3   Juffer

Foto 3 Juffer

Advertenties

Over gervanpoelgeest

gepensioneerd constructeur, natuurliefhebber
Video | Dit bericht werd geplaatst in Insecten, Natuur, Uncategorized en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.