Het lijden van dieren vergeleken met dat van de mens.

Een van de lezers van deze blog stelde mij de volgende vraag:

“Misschien kun je wat zeggen over hoe het lijden van dieren die worden gedood of die een meer natuurlijke dood sterven, moet worden bezien. Lijdt een organisme zonder bewustzijn op eenzelfde wijze als een mens? Of lijkt dat voor ons mensen slechts zo?” — Lucas.

Antwoord: Je stelt een interessante vraag, Lucas. Ik heb er het een en ander over opgezocht en gevonden, maar het onderwerp is te uitgebreid om het in een commentaar van enkele zinnen te beantwoorden. Vandaar dat ik het nu tot het hoofdartikel in deze aflevering van mijn blog heb gemaakt. Het is inderdaad zo dat het bewustzijn van dieren verschilt van dat van mensen. Alleen over de mens wordt in de bijbel gezegd dat hij “naar Gods beeld” werd geschapen. Wij mensen kunnen abstract denken en wetenschappers hebben nog steeds niet kunnen verklaren hoe we aan dat vermogen komen. Alleen mensen speuren naar kennis en leggen dat vast in boeken en bibliotheken. Alleen mensen vragen zich af wat het doel is van het leven. Alleen mensen kunnen Gods “zonen” en “dochters” worden genoemd. Dieren niet. Toch kunnen we dieren wel bezien als een deel van Gods edelmoedige voorziening voor ons welzijn. Dieren staan de mens ten dienste als lastdragers, als bron van voedsel en kleding, als sanitaire reinigers en als helpers bij de belangrijke werkzaamheden van ploegen (Zie Foto 1) en oogsten. De bijbel drukt ons ook op het hart de lagere dieren rechtvaardig en barmhartig te behandelen. Jehovah beschrijft zichzelf trouwens als degene die op liefdevolle wijze voor hun leven en welzijn zorgt. — Spr. 12:10; Ps 145:15, 16.

os trekt ploeg china
Hoe is het nu met de dood van mens en dier? Hoewel dieren net zo sterven als de mens, delen ze niet in de opstandingshoop. — 2Pe 2:12 Volgens de bijbel heeft alleen de mens — geen van de andere schepselen der aarde — het vooruitzicht op eindeloos leven. Daarin wordt zelfs gezegd dat alleen de mens een begrip van onbepaalde tijd of eeuwigheid met betrekking tot het verleden of de toekomst heeft. Zo merkte de geïnspireerde schrijver van het bijbelboek Prediker op: „Ik heb de bezigheid gezien die God aan de mensenzonen heeft gegeven om daarmee bezig te zijn. Alles heeft hij fraai gemaakt op zijn tijd. Zelfs onbepaalde tijd heeft hij in hun hart gelegd.” — Prediker 3:10, 11.

Het valt niet te ontkennen dat alle levende schepselen aan het leven hangen. Dieren die door andere dieren worden opgegeten, trachten instinctief aan hun verslinders te ontkomen door op de vlucht te slaan of zich te verbergen. Zo’n instinctieve reactie op de dreiging van de dood speelt een belangrijke rol in het behoud van het dierlijk leven. Maar betekent dit dat dieren evenals de mens een besef met betrekking tot het verleden en de toekomst hebben?
Zoals wij weten, kan de mens over het verleden nadenken en plannen voor de toekomst maken. Hij kan terugdenken aan zijn kinderjaren — aan de streken die hij heeft uitgehaald, zijn teleurstellingen, mislukkingen, successen en momenten van vreugde. Hij kan toekomstplannen maken — in verband met het bouwen van een nieuw huis, het kopen van meubilair, het bepalen van de soort van opleiding voor zijn kinderen, enzovoort. Maar weet een hond bijvoorbeeld nog iets over de tijd dat hij nog een puppy was, over de kinderen die toen met hem speelden, hoe hij volwassen werd en vervolgens een mannetje of wijfje kreeg? In zijn boek Animals Are Quite Different (Dieren zijn heel anders) toont H. Bauer aan wat een onderzoek heeft onthuld:
„Een hond zal altijd een werkelijke gevoelsindruk nodig hebben om vroegere voorvallen te kunnen oproepen. Hij kan, laten we zeggen, bij een bepaalde gelegenheid naar een onbekende stad worden gebracht waar hij het een of ander meemaakt. Na zijn terugkeer thuis zal hij de daar ontvangen indrukken zijn vergeten. Maar als hij naar dezelfde plek teruggaat, zal hij ze zich herinneren. Het is in feite een van de speciale bijzonderheden en voordelen van de mens in vergelijking met de psychologische structuur van een dier, dat de inhoud van het menselijke geheugen niet verbonden is met de dagelijkse behoeften, maar vastgelegd is in de stroom van het bewustzijn als geheel.”

hamsterende eekhoorn

Dieren kunnen dus, in tegenstelling tot de mens, niet naar willekeur gebeurtenissen uit het verleden reconstrueren. Ze kunnen ook geen plannen maken voor de toekomst. Maar worden er door hamsters, bepaalde mieren, eekhoorntjes en andere dieren geen voedselvoorraden voor later gebruik opgeslagen of weggestopt? (Foto 2 toont een eekhoorn die aan het hamsteren is.) Betekent dit niet dat ze plannen maken voor de toekomst om in de winter geen gebrek te lijden? „Nee”, zegt de bovengenoemde schrijver, en hij ondersteunt dit met de volgende feiten:
„Ze weten niet wat ze doen of waarom ze het doen. Ze handelen slechts volgens instinct, want het bewijs is geleverd dat zelfs dieren die op heel vroege leeftijd bij hun ouders zijn weggehaald en in kooien zijn gehouden, in de herfst beginnen te ’verzamelen’. Zulke dieren hebben nooit wintertoestanden gekend en zullen in de komende maanden niet van voedsel verstoken zijn. Niettemin ’hamsteren’ ze eenvoudig omwille van het ’hamsteren’.”
Het contrast tussen mens en dier samenvattend, merkt hij op:
„De wereld van de dieren is daarom uitsluitend die van het heden in de meest letterlijke zin van het woord. Want ze kunnen gemakkelijk van zelfs de meest fascinerende objecten worden weggelokt door andere objecten die op dat moment meer onmiddellijke aantrekkingskracht bezitten, zonder later ooit nog naar de eerste terug te keren.”
Het is dus alleen de mens die een begrip van „onbepaalde tijd” heeft, alleen hij heeft het vermogen om over het verleden te mediteren en de toekomst tegemoet te zien en er plannen voor te maken.
leeuwin met welpen

Omdat dieren alleen voor het heden leven, is de dood klaarblijkelijk ook niet zo tragisch voor ze als voor mensen. Dieren schijnen de dood als iets natuurlijks te beschouwen. Neem het geval eens dat werd waargenomen in het nationale park Serengeti en waarbij een leeuwin en haar drie welpen betrokken waren. Terwijl de leeuwin weg was, lagen de welpen verborgen in het struikgewas. Toen verschenen er twee leeuwen uit een ander gebied. Ze vonden de verborgen welpen en doodden ze alle drie. De ene aten ze op, de tweede sleepten ze weg en de derde lieten ze liggen. Wat deed de leeuwin toen ze terugkwam en haar overgebleven dode welp zag? Ze gaf geen blijk van droefheid, noch van emotie, maar snuffelde slechts aan het dode dier — en verslond het toen.
Het is ook opmerkenswaardig dat dieren waarop door leeuwen wordt geaasd, niet in paniek geraken wanneer ze een leeuw op enige afstand zien. Wanneer een leeuw eenmaal zijn maaltijd heeft gehad, grazen de kudden rustig verder. Soms naderen ze een leeuw die ze zien zelfs tot op veertig meter.
Mensen reageren heel anders op de dood! Voor de meesten is de dood van een echtgenote, echtgenoot of kind de meest ontstellende ervaring in hun leven. De emoties van de mens zijn nog lange tijd na de dood van een innig geliefd persoon diep geschokt.
Samengevat: Dieren kunnen niet terugdenken in het verleden of in de toekomst. Ze leven voor het heden en doen dingen instinctmatig. Hoewel het soms kan lijken dat dieren op dezelfde manier lijden als mensen, is de dood van een dier voor het dier zelf of voor de ouder niet zo tragisch als dat bij ons mensen vaak het geval is. Dieren schijnen de dood als iets natuurlijks te beschouwen.

Evenwichtige kijk niet makkelijk
Het zal onze Schepper vast en zeker plezier doen als we van zijn dierlijke schepping genieten en er liefdevolle aandacht aan besteden. Ook onze vragensteller Lucas zal waarschijnlijk vinden dat het verkeerd zou zijn om dieren wreed te behandelen. Toch laten mensen vaak toe dat dieren, zoals stieren, honden en hanen, als een vorm van amusement in gevechten wreed mishandeld en gedood worden. Helaas hebben mensen de dieren niet altijd met het medegevoel behandeld dat God in gedachten had.
Aan de andere kant hebben sommige mensen zo veel aandacht voor dieren dat ze de voorrang krijgen boven dingen die eigenlijk belangrijker zijn. Ja, als dierenliefde niet door redelijkheid binnen de perken wordt gehouden, kan het leven van een huisdier belangrijker lijken dan dat van een mens.
Maar hoe staat het met het doden van een huisdier — bijvoorbeeld een dier dat ziek is en lijdt? Dat kan echt een moeilijke, pijnlijke beslissing zijn! Toch kan een dierenliefhebber tot de conclusie komen dat het beter is zijn trouwe makker op een snelle en pijnloze manier te laten inslapen dan hem een dure behandeling te geven die zijn lijden alleen maar verlengt — en misschien zelfs een te zware belasting is voor de financiën van het gezin.

Advertenties

Over gervanpoelgeest

gepensioneerd constructeur, natuurliefhebber
Dit bericht werd geplaatst in Landdieren, Natuur, Vogels, Zeedieren en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.